Przedmioty z kamienia

Jedynymi śladami po kamieniarstwie w Owidzu są fragmenty żaren rotacyjnych oraz osełek wykorzystywanych do ostrzenia noży.

Żarna

Fragment kamiennego żarna (fot. J. Jarzęcka-Stąporek).

Żarna używane były od czasów neolitu. Pierwsze to był kamień na którym rozcierano zboże kamiennym rozcieraczem o kształcie kulistym. W okresie lateńskim pojawiają się pierwsze żarna rotacyjne, które funkcjonują przez okres średniowiecza (K. Bukowski, J. Wielowiejski, 1970). Składają się one z dwóch części – górnej i dolnej zwanej biegunem i leżakiem. Pierwsza ma kształt płyty okrągłej na dnie równej, na powierzchni zaś kopułowato wypukłej i zaopatrzonej w otwór do wsypywania zboża. Dolna cześć utworzona jest z płyty cylindrycznej i zwykle nieco mniejsza od górnej. Ma pośrodku otwór, przez który przechodziła oś drewniana. Otwór jest zwykle kolisty, rzadko owalny, na końcach zwężony (Łęga, 1930, s. 253-254). Ze względu na niezmienność formy żarna nie są dobrymi datownikami.

Rozcieracz
Jak wyżej napisano żarna z rozcieraczami występowały od czasów neolitu. Pomimo udoskonalenia metody mlenia zboża w żarnach rotacyjnych, które były bardziej wydajne) żarna nieckowate bywały również używane (K. Bukowski, J. Wielowiejski, 1970, s. 9).

Osełki
Do ostrzenia noży używano kamieni, zwykle piaskowca, rzadziej łupku lub innego minerału o ostrej powierzchni o kształcie przeważnie czworobocznym. Osełki można podzielić na okazy bez otworu i u otworem. Pierwsze mniej liczne mają przeważnie kształt czworoboczny mniej lub bardziej spłaszczony. Niekiedy osełki są na jednym końcu są zaokrąglone lub zwężone co częściowo może się tłumaczyć zużyciem. Osełki drugiego typu mają na końcu otwór dla przeciągnięcia sznurka. Przeważna część jest kształtu czworobocznego, lecz są też półowalne.

Osełka (fot. H. Spychalski).

Osełki i noże nosili mężczyźni stale przy sobie zabierając je również do grobu (Łęga, 1930, s. 236–237). Osełki miały różne rozmiary od kilku do kilkunastu cm (J. Reichmann, 1994, s. 106-107). Osełki większe, często nieforemne używane były w gospodarstwie domowym, osełki małe były noszone przy sobie (W. Hensel, 1987, s. 345).

mgr Joanna Jarzęcka-Stąporek

Bibliografia:
Bukowski K., Wielowiejski J.
1970     Narzędzia przetwórstwa zbożowego na ziemiach polskich (od wczesnego neolitu do okresu średniowiecznego), „Studia z Dziejów Gospodarstwa Wiejskiego”, t. 42, z. 1, s. 9-100

Hensel W.
1987      Słowiańszczyzna wczesnośredniowieczna, Warszawa.

Łęga W.
1930    Kultura Pomorza we wczesnym średniowieczu na podstawie wykopalisk. Toruń.

Reichmann J.
1994    Brousky z keltského oppida Staré Hradisko u Prostějova, Časopis Moravského Muzea, t.79, z. 1\2, s. 101-109.