Położenie

Zdjęcie lotnicze stanowiska archeologicznego w Owidzu (fot. J. Miałdun)

Budowa geologiczna Pojezierza Starogardzkiego jest integralnie związana z kolejnymi zlodowaceniami czwartorzędowymi. Miąższość utworów czwartorzędowych waha się tu od 100 do 200 m. Pod względem litologicznym są to: gliny, piaski i żwiry fluwioglacjalne, mułki i iły zastoiskowe oraz, w części powierzchniowej, piaski rzeczne i osady biogeniczne.

Osady starszych zlodowaceń, południowo- i środkowopolskich, zostały silnie zerodowane. Dominują wyraźnie osady pochodzące z kolejnych etapów zlodowacenia Wisły, a mówiąc precyzyjniej, ze stadiału Świecia. Lądolód tego stadiału jest odpowiedzialny za dzisiejszą rzeźbę omawianego terenu.

Jak wyżej wspomniano, zróżnicowanie rzeźby było podstawą do podziału Pojezierza Starogardzkiego (Kociewia) na mniejsze jednostki morfologiczne (Rosa 1996). Kociewie Północne ciągnie się równoleżnikowym pasem ograniczonym od północy granicą z Pojezierzem Kaszubskim, zaś od południa doliną Wierzycy i Garbem Tczewskim. Pozostałe jednostki morfologiczne Kociewia mają układ południkowy. Idąc od zachodu jest to Kociewie Zachodnie, Środkowe i Wschodnie. Granica pomiędzy Kociewiem Zachodnim i Środkowym jest czysto umowna. Przebiega ona wzdłuż linii Starogard Gdański – Smętowo – Opalenie. Granicę pomiędzy Kociewiem Środkowym a Wschodnim stanowi dolina Wierzycy na odcinku Brzeźno – Pelplin – Gniew.

Powierzchnia terenu Kociewia Północnego położona jest na wysokości około 90-150 m n.p.m. Powierzchnia ta jest wyraźnie nachylona w kierunku wschodnim. Dominującą formą terenu tej części Kociewia jest morena denna płaska. Lokalnie, zwłaszcza w części zachodniej, jest ona przykryta płatami piasków sandrowych. W części wschodniej, oprócz moreny dennej płaskiej, występują też fragmenty moreny dennej falistej i pagórkowatej.

W obrębie Kociewia Zachodniego dodatkowymi elementami rzeźby są ciągi moren czołowych oraz towarzyszące im depresje końcowe. Powierzchnia terenu obniża się, od 130 m n.p.m. na północy, do 80 m n.p.m. na południu.

Najmniejszą, powierzchniowo, jednostką morfologiczną Kociewia jest Kociewie Wschodnie. Jest to zarazem najniżej położony fragment Kociewia. Wysokości bezwzględne wahają się tu od 30 do 70 m n.p.m. Powierzchnię terenu tworzy wyłącznie morena denna płaska, w obrębie, której wyróżnić można wyraźne stopnie wysokościowe.

Najbardziej urozmaiconą rzeźbę posiada Kociewie Środkowe. W jego południowej części, pomiędzy miejscowościami Gniew – Brody Pomorskie – Smętowo – Opalenie, zlokalizowane jest duże pole drumlinowe. W północno-zachodniej części znajduje się sandr związany z doliną Wierzycy, zaś pozostały obszar tworzy morena denna płaska i falista.

Ciekawym elementem morfologicznym Kociewia jest dolina rzeki Wierzyca. Dolina ta ma charakterystyczny przebieg. Występują tu, na przemian, odcinki przełomowe o przebiegu południkowym, oraz odcinki dolinne o przebiegu równoleżnikowym utworzone przez rzekę na obszarach sandrowych (Błaszkiewicz 1998). Taki układ doliny Wierzycy związany jest z południkowym przebiegiem stopni morfologicznych (Sylwestrzak 1984). W jednym z takich odcinków znajduje się grodzisko w Owidzu.

mgr Adam Ostasz

Bibliografia:

Błaszkiewicz M.
1998    Dolina Wierzycy, jej geneza oraz rozwój w późnym plejstocenie i wczesnym Holocenie. Dokumentacja Geograficzna 10. IGiPZ PAN, Wrocław, s. 1-116.

Kondracki J.
1994    Geografia Polski. Mezoregiony fizyczno-geograficzne. PWN Warszawa, s. 1-340.

Rosa B.
1996        Rzeźba terenu. [W]: J. Szukalski (red.). Pojezierze Starogardzkie. GTN Gdańsk, s. 31-82.

Sylwestrzak J.
1984    Zagadnienie recesji zachodniego skrzydła lobu Wisły na Pojezierzu Kociewskim. Kwartalnik Geologiczny, t. 28, PIG Warszawa, s. 367-386

Szukalski J.
1995    Położenie, obszar i granice Pojezierza Starogardzkiego jako regionalnej jednostki fizycznogeograficznej. [W:] J. Szukalski (red.). Pojezierze Starogardzkie. GTN
Gdańsk, s. 7-12.

Pages: 1 2